 |
|
Πρόοδος Η έρευνα παρουσιάστηκε στο Ινστιτούτο της Δανίας στην Αθήνα στις 20 Γενάρη 2009 με τίτλο: «Αστικοποίηση στον ελληνικό κόσμο 1000 – 500 π.Χ. – και οι κρίσιμες μάζες του μεγέθους των οικισμών και των αριθμών των οικισμών». ΝΒ: Αν θέλετε να λάβετε το πλήρες αντίγραφο της ομιλίας, συμπεριλαμβανομένου και του Power Point Presentation, παρακαλώ επικοινωνήστε στο: rf@villagetocity.org Η έρευνα παρουσιάστηκε από τη σκοπιά μιας πόλης, της Κορίνθου, στο διεθνές συνέδριο «Η Κορινθία και η βορειοανατολική Πελοπόννησος: Τοπογραφία και ιστορία από την προϊστορική περίοδο μέχρι το τέλος της αρχαιότητας», στο Λουτράκι στις 28 Μαρτίου 2009, «Τοπογραφικές επιπτώσεις του τείχους του εβδόμου αιώνα π.Χ. της πόλης της Κορίνθου». ΝΒ: Αν θέλετε να λάβετε το πλήρες αντίγραφο της ομιλίας, συμπεριλαμβανομένου και του Power Point Presentation, παρακαλώ επικοινωνήστε στο: rf@villagetocity.org Προκαταρκτικά αποτελέσματα και συμπεράσματα Μέτα από έρευνα ενάμιση χρόνου η μελέτη έχει προχωρήσει από πολλές πλευρές. Μεγαλώνει σταθερά η βάση δεδομένων των οικισμών με αστικά στοιχεία (βλ. «Η έρευνα») και μας επιτρέπει τον έλεγχο της θεωρίας σε αντιπαραβολή με την παρατήρηση, σε μια ολοένα και εγκυρότερη βάση, καθώς και την παραγωγή καινούριων ιδεών που βασίζονται στα χαρακτηριστικά των δεδομένων. Αυτή η αναφορά, σχετικά με την πρόοδο της εργασίας, παρουσιάζει τα ακόλουθα αποτελέσματα που αποτελούν μερικά από τα προκαταρκτικά συμπεράσματα της έρευνας. Αστικότητα Η έρευνα βασίζεται στην θεωρία ότι η αστικοποίηση αναπτύσσεται («συμβαίνει») και συντηρείται μόνο σε οικισμούς με κάποια έκταση, και μόνο όταν τέτοιοι οικισμοί βρίσκονται σ’ ένα πολιτιστικό και οικονομικό δίκτυο παρομοίων οικισμών. Το μέγεθος του οικισμού καθορίζεται πρώτα απ’ όλα από τον αριθμό των κατοίκων. Απαιτείται ορισμένος αριθμός κατοίκων, μια κρίσιμη μάζα, για να αναπτυχθεί ο οικισμός και να διατηρηθούν οι αστικές λειτουργίες. Ερμηνεύοντας διάφορα αρχαιολογικά ευρήματα μπορούμε να εξακριβώσουμε τους στοιχειώδεις αριθμούς πληθυσμών. Στη συνέχεια οι αριθμοί αυτοί διασταυρώνονται με την εμφάνιση αστικών στοιχείων πριν καταταχθούν οι μεμονωμένοι οικισμοί ως αστικοί ή όχι. Τα μέχρι τώρα ευρήματά μου εξηγούνται με αυτό το απλό μοντέλο (Εικ. 1) που ισχύει για τον ελληνικό κόσμο από τον 8ο αιώνα μέχρι τον 6ο αιώνα π.Χ.
Κοινωνικοοικονομικά στοιχεία
Δομικά στοιχεία
Όλα αυτά τα στοιχεία μπορούν να χρησιμοποιούνται ως ενδείξεις αστικοποίησης, μερικά περισσότερο απ’ άλλα. Όλα μαζί αποτελούν έναν ιδεώδη «πλουραλιστικό» τύπο του Weber και όχι έναν ορισμό και είναι όλα πια παραδοσιακοί δείκτες που χρησιμοποιούνται στις αστικές έρευνες στην παγκόσμια ιστορία, εκτός από το πρώτο, το οποίο, μέχρι τώρα, πιστεύω ισχύει για τον ελληνικό κόσμο ακριβώς αυτής της περιόδου. Δεν έχω αποφασίσει ακόμα πόσα από αυτά τα στοιχεία θα πρέπει να εμφανίζονται σ’ ένα οικισμό για να οριστεί ως αστικός. Βεβαίως, θα εξετάσω το θέμα αυτό διεξοδικά στο βιβλίο που πρόκειται να βγει μετά το τέλος αυτής της έρευνας. Όμως, προς το παρόν θα ήθελα απλά να αναφέρω ότι αυτή τη στιγμή πιστεύω πως οι τοποθεσίες με ενδείξεις ύπαρξης και των τριών πρώτων δομικών στοιχείων θα έπρεπε να κατατάσσονται σαν αστικές. Επιπλέον, θα ήθελα να προσθέσω ότι υπάρχουν σημαντικές δυσκολίες σχετικά με την ερμηνεία πηγών μερικών στοιχείων, π.χ. πόσα «ξένα» αντικείμενα θα πρέπει να εντοπίσουμε πριν μπορέσουμε να μιλήσουμε για εξωτερικό εμπόριο, και σε πιο βαθμό μας επιτρέπουν οι ενδείξεις γραφής σε μια τοποθεσία να την κατατάσσουμε ως αστική; Προφανώς δεν πρόκειται να κατατάσσουμε κανένα οικισμό σε αυτήν την έρευνα κρίνοντας μόνο από «αδύνατες» δείκτες. Η ισχύς αυτής της έρευνας είναι η ευρεία της προσέγγιση η οποία έχει ως στόχο της να κατατάσσει όσο το δυνατόν περισσότερους δείκτες. Η επακόλουθη αναλυτική ενάσκηση είναι η παρατήρηση της ύπαρξης τέτοιων δεικτών σε μεμονωμένες τοποθεσίες, σε συνδυασμό με το εκτιμώμενο μέγεθος του πληθυσμού, που θα αποκαλύψει σημαντικά χαρακτηριστικά. Αυτό έχει ήδη γίνει προκαταρκτικά σε αρκετές τοποθεσίες. Όπως δείχνει η Εικόνα 1, πιστεύω, αυτήν τη στιγμή, ότι η αστικοποίηση συμπίπτει μ’ ένα μόνιμο πληθυσμό των 1,000 ή περισσοτέρων ατόμων στον ελληνικό κόσμο κατά τον όγδοο και έβδομο αιώνα π.Χ. Σίγουρα θα εμφανιστούν μερικά χαρακτηριστικά που θα αποτελέσουν τη διαφορά μεταξύ πόλεων και κωμοπόλεων, αλλά η διάκριση μεταξύ των δυο αυτών κατηγοριών έχει μικρότερη σημασία. Όσον αφορά στις βασικές αστικές λειτουργίες οι πόλεις είναι απλά μεγαλύτερες εκδοχές των κωμοπόλεων. Το πιο σημαντικό είναι πρώτα να χωρίσουμε τις αστικές οντότητες από τις μη αστικές, που τις έχω ονομάσει πόλη/κωμόπολη και χωριό/χωριουδάκι, και να αποδείξουμε τους αριθμούς και τις τοποθεσίες των αστικών μονάδων (κωμοπόλεων/πόλεων). Αριθμός κωμοπόλεων στις αρχές του ελληνικού κόσμου Ακριβώς όπως ένας οικισμός πρέπει να έχει ένα συγκεκριμένο μέγεθος (κριτική μάζα κατοίκων) για να λειτουργεί ως αστικός οικισμός, πρέπει να βρίσκεται μέσα σ’ ένα πολιτιστικό και οικονομικό δίκτυο παρομοίων οικισμών. Δίκτυα οικισμών καθορίζονται από ένα συνδυασμό αριθμών και γειτνίασης των οικισμών. Ο κλασσικός ελληνικός πολιτισμός των πόλεων με περίπου 1,000 αστικές ομάδες με αλληλεπίδραση μεταξύ τους αποτελούσε ένα δίκτυο που προήλθε από την περίοδο που εξετάζεται σ’ αυτήν την έρευνα, όχι μόνο από μια γενική άποψη, αλλά και από μια συγκεκριμένη τοπογραφική άποψη: Αν και ένας μεγάλος αριθμός αυτών των αρχικών οικισμών δεν έχουν ακόμα ανακαλυφθεί, μπορούμε να αποδείξουμε, μαζεύοντας πληροφορίες από γνωστούς οικισμούς, χαρτογραφώντας τους και αναλύοντας τις ατομικές τους τοπογραφίες και τις γειτνιάσεις τους, ότι όντως υπήρξαν περιφερειακά και υπερ-περιφερειακά δίκτυα. Μέχρι τώρα έχουν προσδιοριστεί δίκτυα, π.χ., στην βορειοανατολική Πελοπόννησο, στην Κρήτη, στην Ιωνία και στην δυτική Ελλάδα. Αυτός ο προσδιορισμός αυτών των συγκεκριμένων δικτύων δεν είναι εύρημα δικό μου. Αυτό που ελπίζω να μπορέσω να αποδείξω είναι ότι υπήρξαν και άλλα τέτοια περιφερειακά δίκτυα και ότι, τελικά, ήταν όλα μέρη του ίδιου σπουδαίου δικτύου αρχικών ελληνικών πόλεων (κωμοπόλεων και πόλεων), που συνδέονταν κυρίως μέσω θάλασσας. Ο αριθμός αρχικών πόλεων είναι βεβαίως μικρότερος από τον αριθμό κλασσικών πόλεων, αλλά ήδη πιστεύω ότι το υλικό, σε συνδυασμό με εκτεταμένες συζητήσεις περί της γενικής κατάστασης και διατήρησης, μας οδηγεί στο καταπληκτικό συμπέρασμα ότι η πλειονότητα των κλασσικών πόλεων ήταν και αστικές (πόλεις) γύρω στα 700 π.Χ. Καινούργιες παρατηρήσεις Εκτός από την έρευνα που ανάφερα παραπάνω, και που αποτελεί τη βάση της προσχεδιασμένης έρευνας, έκανα τις ακόλουθες καινούργιες παρατηρήσεις σαν αποτέλεσμα των συλλεγμένων στοιχείων. Αναμφίβολα, όταν μαζέψω περισσότερα στοιχεία και τα αναλύσω προσεκτικά, θα εμφανιστούν περισσότερα ευρήματα:
Παγκόσμιες ιστορικές προοπτικές Ψάχνοντας για συγκριτικά δείγματα
Το ζήτημα είναι: γνωρίζει η διεθνής κοινότητα ιστορικών πολιτισμούς οι οποίοι αποδίδουν τέτοια δείγματα; Ευχαρίστως να μάθω αν υπάρχουν. Συζητώ την έρευνά μου πολύ συχνά με φοιτητές, απόφοιτους και καθιερωμένους ιστορικούς και αρχαιολόγους. Γι’ αυτό, αν μελετήσετε ή ενδιαφέρεστε για την αστικοποίηση της αρχαίας Μεσογείου ή κάπου αλλού στον αρχαίο κόσμο, πολύ θα ήθελα να έρθετε σ’ επαφή μαζί μου. Παρακαλώ επικοινωνήστε στο rf@villagetocity.org για περισσότερες πληροφορίες και/ή συζήτηση. |
|
|
© Village to City 2008 Site Design by Greg Jones |
Είναι βέβαιο ότι οι μεμονωμένες εκτιμήσεις των αριθμών των μέσων πληθυσμών θα είναι μικρότερες ή μεγαλύτερες από τους πραγματικούς (αληθινούς ιστορικούς) αριθμούς στη συγκεκριμένη εποχή και στις συγκεκριμένες τοποθεσίες. Όμως, όσον αφορά σε αυτήν την έρευνα, αρκεί να προσδιορίσουμε ακόμα και πρόχειρα τους αριθμούς, οι οποίοι θα μας δείξουν σε μεγάλο βαθμό εάν ένας οικισμός ανήκει σε μια από τις τέσσερεις κατηγορίες οικισμών. Σε αυτό το στάδιο θεωρείται ότι οι ακόλουθοι παράμετροι, που αποτελούν και κοινωνικοοικονομικά και (φυσικά) δομικά στοιχεία, είναι ενδείξεις αστικοποίησης:
